เมื่อวันที่ 7-8 ธันวาคม 2567 สถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (วสศ.) ร่วมกับ
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (ศมส.) มหาวิทยาลัยศิลปากร จัดอบรมการใช้ “เครื่องมือสำรวจชุมชนและการเก็บข้อมูลชุมชนด้วย ‘วิถีชุมชน เครื่องมือ 7 ชิ้น’” ภายใต้โครงการหนุนเสริมทางวิชาการและการจัดการความรู้สำหรับการพัฒนาแผนงานชุมชนในการป้องกันเด็กเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษาจังหวัดราชบุรี แก่ตัวแทนคุณครู ผู้นำชุมชนและคนในชุมชน จำนวน 50 คน จาก 10 ชุมชน/โรงเรียน ณ โรงเรียนวัดห้วยหมู (อมรธรรมรัตราษฎร์บำรุง) และชุมชนบ้านนาหนอง อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี
กิจกรรมนี้เป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาชุมชนต้นแบบเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ที่ กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กสศ. ได้มีแนวทางการดำเนินมาตรการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาจังหวัดราชบุรี (Zero Dropout) ภายใต้ความร่วมมือกับบริษัท แสนสิริ จำกัด (มหาชน) ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2565 ที่จะสนับสนุนเด็กและเยาวชนกลุ่มเป้าหมายอายุ 3-24 ปีให้เข้าถึงการศึกษาอย่างทั่วถึงและได้รับการสนับสนุนการเรียนรู้ตามอัธยาศัย พัฒนาทักษะอาชีพ และทักษะชีวิต รวมถึงพัฒนาสถานศึกษา และกลไกจังหวัดเพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาที่มีความยั่งยืน
จากผลการดำเนินงานในช่วงที่ผ่านมา สะท้อนให้เห็นว่า มาตรการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา การสนับสนุนกลุ่มเป้าหมายให้เข้าถึงการศึกษาอย่างทั่วถึงและแก้ปัญหาเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษานั้น มักจะดำเนินการภายใต้ปัจจัยด้านเศรษฐกิจของเด็ก โดยการให้เงินอุดหนุนหรือทุนทรัพย์ผ่านกลไกการคัดกรองของหน่วยงานภาครัฐ อาศัยบทบาทของคุณครูเป็นผู้ขับเคลื่อนภารกิจ หรือใช้กลไกของอาสาสมัครระดับตำบล หมู่บ้านในการค้นหาและติดตามเด็กนอกระบบเพื่อให้กลับเข้าสู่ระบบหรือได้รับการพัฒนาตามศักยภาพ แต่ยังคงมีลักษณะเป็นการดำเนินกิจกรรมในเชิงรับ กสศ. จึงพยายามดำเนินการแก้ไขปัญหาในหลากหลายมิติมากขึ้น รวมทั้งมีมาตรการลดความเหลื่อมล้ำที่สัมพันธ์กับบริบทของแต่ละท้องที่ที่มีความแตกต่างหลากหลาย และต้องมีการบูรณาการความร่วมมือระหว่างชุมชน โรงเรียน และหน่วยปฏิบัติการในพื้นที่เพื่อทำงานในเชิงรุกมากขึ้น นำมาสู่การศึกษา วิเคราะห์และพัฒนาต้นแบบการทำงานเชิงบูรณาการระหว่างชุมชน โรงเรียน และหน่วยงานภาคส่วนต่างๆ ระดับท้องที่ ภายใต้ ‘โครงการพัฒนาแผนงานชุมชนในการป้องกันเด็กเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษาจังหวัดราชบุรี’ ที่ วสศ. ร่วมดำเนินการกับศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (ศมส.) และมหาวิทยาลัยศิลปากร เพื่อให้คนในชุมชนและหน่วยงานภาคส่วนต่างๆ ที่มีความเข้าใจบริบทของเด็กและเยาวชนในชุมชนของตนเองเป็นอย่างดี มีส่วนร่วมในการออกแบบและเป็นผู้ดำเนินกิจกรรมตามแผนงาน
ทั้งนี้ตัวแทนคุณครู ผู้นำชุมชน และคนในชุมชนทั้ง 10 แห่ง ได้เรียนรู้และทดลองใช้เครื่องมือ 7 ชิ้น ได้แก่ แผนที่เดินดิน ผังเครือญาติ โครงสร้างองค์กรชุมชน ระบบสุขภาพชุมชน ปฏิทินชุมชน ประวัติศาสตร์ชุมชนและชีวิต ในการสำรวจข้อมูลชุมชนในมิติต่างๆ เพื่อทำความเข้าใจสภาพปัญหาของชุมชน ข้อท้าทายที่ชุมชนและเด็กต้องเผชิญ เข้าใจปัจจัยเสี่ยงที่เด็กและเยาวชนต้องเผชิญในบริบทที่แตกต่างของแต่ละชุมชน รวมทั้งค้นหาทุนทางสังคม ทุนทางวัฒนธรรม ซึ่งเป็นต้นทุนที่สำคัญในการนำมาต่อยอดสู่การพัฒนา ‘แผนงานชุมชนในการป้องกันเด็กเสี่ยงหลุดจากระบบการศึกษา’ ของแต่ละชุมชนต่อไป
